فزون جنبشی یا بیش فعالی
مطالبی در مورد بیش فعالی کودکان درادامه مطلب، با ما همراه شوید.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
مقدمه
یکی از اختلالات رفتاری کودکان کمبود توجه آنان است و اکثراً مولفین عقیده دارند که ناراحتی اصلی کودکان بی قرار بی دقتی آنان است. تحقیقات نشان داده اند، رابطه ای که بین مشکلات توجهی و جنب و جوش وجود دارد بسیار قوی است علاوه بر این، اغلب متخصصان عقیده دارند که مشکلات توجهی اساسی تر از مشکلات مربوط به جنب و جوش است. بعبارت دیگر مسائل عمده اغلب کودکانی که دارای جنب و جوش زیاد هستند، به جای این که معول فعالیت های زیاد حرکتی باشد، بیشتر به نقایصی مربوط است که در دامنه توجه شان وجود دارد.
تحرک بیش از حد، محدودیت میدان توجه و اجبار درونی برای انجام کار سه خصیصه بیماری است. اگر چه کودکان به طور عادی تا اندازه ای بی قرارند ولی چنانچه بی قراری شدید و دائمی بوده و در رفتار کودک هماهنگی وجود نداشته باشد در این صورت بی قراری جنبه مرضی پیدا می کند. شیوع بیماری در پسران بیشتر است.
اکثریت روانپزشکان عقیده دارند که اگر چه شروع بیماری قبل از سه سالگی است ولی تشخیص بیماری در هفت سالگی که کودک به مدرسه می رود و احتیاج به آرامش، دقت و تمرکز حواس دارد انجام می گیرد.
اکثر این کودکان از قوای درک و هوش طبیعی، حتی بالاتر برخوردارند و خرابکاری های خود را به طور غیر مترقبه و ناگهانی انجام می دهند.
کودک مبتلا به تحرک بیش از حد، بیش از اندازه ای که با سنش متناسب باشد « پر فعالیت » است والدین و معلمانی که از دست این کودکان به ستوه آمده اند اظهار می دارند آنان دائم می جنبد، نمی توانند آرام بنشینند، بی قرارند و دائم در حال دویدن هستند، تحرک آنان نیز غالبا با تحرک معمولی تفاوت دارد. زیرا حرکت های آنان بیشتر به طور تصادفی، بی برنامه و بدون هدف صوت می گیرد. فعالیت بیش از حد این کودکان که احتمالا از اوان کودکی آغاز می شود، تقریبا همیشه هنگام مدرسه رفتن کودک مشکل ایجاد می کند.
در مورد بروز این حالات و ادامه آن عقیده بر این است که هر قدر انسان از سلامت فکری بیشتری بهره مند باشد کمتر دچار بی قراری و خشم شدید می شود. در واقع این افراد بیمارند و بر اثر رو برو شدن با مشکلات یا وضعیتی که برخلاف تمایلاتشان باشد خیلی زود ناراحت و عصبی می شوند و رفتارهای بیمارگونه و ناهماهنگ از خود نشان می دهند.
ناپایداری در این کودکان از ماه های اول زندگی به صورت حساسیت به نور، صدا، حرارت، گریه زیاد و خواب کم، فرار از آغوش مادر، جیغ زدن، لگد زدن و حتی اختلال در گرفتن پستان مانند گرفتن و رد کردن پستان به فواصل کوتاه و با شدتی غیر عادی ظاهر می گردد. این کودکان در مقابل انضباطی که برایشان مقرر شده عکس العمل شدیدی نشان می دهند. در پسرها بیش فعالی سه تا پنج برابر بیش از دختران است و با وضع جسمانی و ساختمان بدنی کودک ارتباط دارد.
این کودکان پرتحرک و در اعمال بی انضباطند، کمتر کاری را به پایان می رسانند، حتی بارها از سر غذا بلند شده و غذای خود را نیمه کاره باقی می گذارند. رفتار و اعمال این کودکان ناگهانی صورت می گیرد.
حواس پرتی، منفی گری، لجبازی، عدم ثبات عاطفی، هیجان پذیری از مشخصات این کودکان است.
به تجربه ثابت شده است که در ساعات آخر روز یعنی عصرها و شب ها، ناراحتی و تحرک کودکان شدت می یابد و به همین دلیل خستگی جسمی و روانی را عامل موثری در بی قراری می دانند. در این کودکان نه تنها خجالت و ترس وجود ندارد بلکه یک نوع بی باکی خاص هم دیده می شود.
تاخیر رشد زبانی، اختلال شناختی، تیک های گذرا، وسواس های مختلف به صورت حرکات تکراری و اجباری، مشکلات تحصیلی، بی ملاحظه گی به رعایت قوانین ( البته نه به طور عمدی ) از خصوصیات دیگر این بیماری است. خواب و خوراک در این افراد معمولا عادی است، در منزل بسیار ناراحت و در مدرسه غیر قابل تحمل اند. در انجام تکالیف تحصیلی نظم و ترتیب خاصی ندارند و به دشواری غذا می خورند و به علاوه به راحتی نمی توان آن ها را حمام کرد، لباس پوشاند و خواباند.
رفتار دیگری که در کودکان بیش از حد پر تحرک دیده می شود فراخنای کوتاه توجه است. آنان برخلاف همسالانشان به ندرت در منزل به تماشای تلویزیون می نشینند، در عوض به سرعت از کاری به کار دیگر می پردازند. در مدرسه از دست آنان شکایت می شود که به دستورالعمل هایی که برای تکلیف در دست اقدام ارائه می شود توجه ندارند.
توجه را می توان به دو نوع تقسیم کرد: توجه فعال یا انتخابی و توجه انفعالی.
در توجه انفعالی این ما نیستیم که استعداد مغزمان را برای دقت روی موضوع خاصی به کار می بریم، بلکه محرک های بیرونی مثل صداها و امثال آن، مغز را در اختیار دارند. بنابراین بدیهی است که تقویت توجه، دقت و تمرکز بازدهی کار دانش آموز را بالا خواهد برد. شاید در زبان فارسی تفاوتی بین واژه های تمرکز، توجه و دقت قائل نباشیم، اما به طور خلاصه می توان گفت تمرکز عبارت است از: توانایی تثبیت توجه و دقت بر روی موضوعی که برگزیده ایم، تمرکز می تواند فوری، کوتاه مدت و یا دراز مدت باشد. لازم به یادآوری است که کم توجهی در کودکان، با اقدامات درمان گر قابل درمان است، اما کودکانی که بی توجهی آنان با بی قراری توام است، نیاز به اقدامات درمانی بیشتری دارند و درمان گر باید از راهبردهای مربوط به بی قراری و بی توجهی استفاده نماید.
رفتارهایی که تاکنون درباره شان بیان شد در تحرک بیش از حد اهمیت اساسی دارند اما دو جلوه مرتبط با آن نیز شناخته شده است که این دو جلوه عبارتند از: مشکلات کرداری و نارسایی های تحصیلی.
مشکلات کرداری
بیش از 80 درصد کودکان بیش از حد پر تحرک بد اخلاقند والدین و معلمان آن ها شکایت دارند که آنان کودکانی ستیزه جو، دعواگر، نافرمان و متخاصم هستند. تحقیقاتی که در رابطه ی این کودکان با همسالانشان به عمل آمده است نشان می دهد که کودک بیش از حد پر تحرک، پرخاشگر هست و دیگر کودکان نظر مساعدی نسبت به او ندارند هم چنین از ویژگی های مرتبط با تحرک بیش از حد، چون لجاجت، منفی بافی، ریاست طلبی، قلدری، کج خلقی، بردباری کم در نومیدی، واکنش ضعیف در برابر انضباط، یاد می کنند.
نارسایی های تحصیلی
کودکان بیش از حد پر تحرک نسبت به کودکان عادی، در خواندن، هجی کلمات ( املاء ) و حساب پیشرفت کمتری دارند، هر چند که در مورد ضرایب هوشی پایین تر کودکان بیش از حد پر تحرک، مقایسه صورت گیرد تفاوت ها از بین می رود.
50 تا 60 درصد این کودکان تا هنگام رسیدن به نوجوانی بیش از یک بار در کلاس مردود می شوند، و برخی از آنان دو مرتبه یا بیشتر یک کلاس را تکرار می کنند.
سبب شناسی
وراثت: تعداد والدینی که کودکان پر تحرک دارند و اظهار می دارند که رفتار فرزندشان در دیگر اعضای خانواده نیز وجود دارد کم نیست. تحقیقات نشان داده است که مادران کودکان دوقلوی یک تخمکی شباهت بیشتری میان کودکان خود می یابند تا مادران کودکان دوقلوی دو تخمکی. این موضوع روشن می سازد که امکان دارد تحرک بیش از حد، به لحاظ اثرات ژنتیکی بروز کند. اما نمی توان اظهار نظر قطعی درباره تاثیر وراثت در تحرک بیش از حد ارائه داد، زیرا نیاز به تحقیقات بیشتر در این زمینه ضروری است.
رژیم غذایی
غذاهای حاوی رنگ ها و طعم های مصنوعی، مواد جلوگیرنده از فاسد شدن غذا و خوراکی هایی که به طور طبیعی نمک، اسید سالیسیلیک تولید می کنند ( برای مثال: زردآلو، آلو، گوجه فرنگی، خیار ) با تحرک بیش از حد پیوند دارند.
متغیرهای مربوط به محیط
در چندین مطالعه کودکانی که تصور می شد در محیطی آلوده به سرب زندگی می کنند، یا آنهای که به نوعی میزان سرب خونشان بالا نشان می داد با گروه دیگری که هیچ یک از این ویژگی ها را نداشتند مقایسه شدند و برخی از گزارش ها حاکی بود که فعالیت بیش از حد، و نیز اختلال هایی در حرکت های ظریف دیده شده است.
عوامل روانی: این موضوع احتمالا می تواند با احتمال خطر آسیب های زیستی در میان طبقه ی کم درآمد، یا با از هم پاشیدگی و نبود سازمان خوب در خانه، در ارتباط باشد. منطقی است خانه ای که متحمل فشار است یا هرج و مرج در آن حاکم است، قطع نظر از وضعیت مالی، محیط مناسبی برای رشد توجه و رفتار انعکاسی نخواهد بود.
ارزیابی
معیار تشخیصی DSMTTT برای اختلال نارسایی توجه و تحرک بیش از حد ( ارزیابی )
الف) بی توجهی ( دست کم در سه مورد از موارد زیر ):
1- اغلب کودک قادر نیست کاری را که شروع کرده است، تمام کند.
2- به نظر می آید که اغلب اوقات گوش نمی دهد.
3- به سادگی حواسش پرت می شود.
4- نمی تواند روی کارهای مدرسه یا سایر کارهایی که نیاز به توجه دارد تمرکز داشته باشد.
5- هنگام بازی نمی تواند خود را ملزم به رعایت مقررات کند.
ب) بی اختیاری ( دست کم در سه مورد از موارد زیر ):
1- اغلب قبل از تفکر به فعالیت دیگری می پردازد.
2- دائم از فعالیتی به فعالیت دیگری می رود.
3- در سازمان دادن به کار با مشکل روبروست ( این مساله ارتباطی به ناتوانی شناختی ندارد ).
4- به نظارت فراوان نیازمند است.
5- غالبا در کلاس دیگران را با صدای بلند صدا می زند.
6- در بازی ها یا فعالیت های گروهی نمی تواند منتظر نوبت باشد.
ج) تحرک بیش از حد ( دست کم دو مورد از موارد زیر ):
1- دایم به این طرف و آن طرف می رود.
2- نمی تواند در یک حالت ثابت و آرام بنشیند و مدام می جنبد.
3- در خواب دائم در حال تقلا و تکان خوردن است.
4- همیشه در حال جنبیدن است، گویی موتوری او را به حرکت در می آورد.
د) پیدایش آن پیش از سن 7 سالگی است.
هـ) دوره آن دست کم شش ماه است.
و) دلیل آن شیزوفرنی، اختلال عاطفی یا عقب ماندگی شدید یا عمیق نیست.
ادامه ارزیابی
مصاحبه:
مصاحبه با والدین و معلم از این جهت که هر دو بر روابط متقابل اجتماعی تاکید دارند مشابه یکدیگرند.
مصاحبه پیشنهادی بارکلی:
پرسش ها موقعیت ها
1- آیا در این زمینه مشکلی وجود دارد؟ روابط متقابل به طور کل
2- کودک در این موقعیت چه می کند؟ تنها بازی کردن
3- واکنش شما چیست؟ بازی با دیگران
4- واکنش کودک در برابر واکنش شما چیست؟ هنگام خوردن غذا
5- اگر مشکل ادامه یابد، شما چه می کنید؟ پوشیدن لباس در صبح
6- معمولا نتیجه این کنش و واکنش چیست؟ شستشو و استحمام
7- هر چند یک بار این مشکلات در این موقعیت صحبت با والدین از طریق تلفن
روی می دهد؟ تماشای تلویزیون
8- احساس شما درباره ی این مشکل چیست؟ میهمانی در منزل
9- اگر مقیاس را بین صفر تا 10 بدانیم مثلاً میهمانی در منزل دیگران
0 = مشکل وجود ندارد و 10 = مشکل شدید است در مکان های عمومی
شدت این مشکل از نظر شما چیست؟ هنگام گرفتاری مادر
هنگامی که پدر منزل است
انجام کارهای مشکل
هنگام خواب
موقعیت های دیگر
مصاحبه با معلم
چند نمونه از پرسش های مقیاس ارزیابی مخصوص معلمان کانرز
- بی قرار یا پر فعالیت
- تحریک پذیر
- می نشیند و خود را با چیزهای کوچک و بیهوده سرگرم می کند
- در تمرکز مشکل دارد.
- بی توجه است.
- بیش از حد حساس است.
- یکباره خلق و خویش تغییر می کند.
- کودکان دیگر را می آزارد.
- ویرانگر است.
<
